Kültür Bakanı Ersoy: Deprem bölgesinde 34 milyar liralık kültürel miras seferberliği

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası'nda düzenlenen toplantıda 6 Şubat depremlerinin ardından bölgede yürütülen restorasyon ve ihya çalışmalarına ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yaptı. Kalelerden müzelere, camilerden hanlara, tarihî çarşılardan sivil mimarlık örneklerine uzanan geniş bir alanda 11 ilde sürdürülen projelerin ayrıntılarını paylaşan Ersoy, tamamlanan işleri, devam eden uygulamaları ve 2026-2027 dönemine ait hedefleri açıkladı.

Toplantıya çok sayıda vali, milletvekili, büyükşehir belediye başkanı, genel müdür ve parti il başkanı katıldı. Depremlerde hayatını kaybedenleri rahmetle anan Ersoy, devletin ve milletin ilk andan itibaren tüm imkânlarıyla harekete geçtiğini vurgulayarak şunları söyledi: "Bir şehri ayağa kaldırmak; onun hafızasını, kimliğini, kültürünü ve tarihini de ayağa kaldırmaktı. İşte bu anlayışla Kültür ve Turizm Bakanlığı olarak deprem bölgesinde yalnızca hasar görmüş yapıların onarımı için değil, medeniyet mirasımızın geleceğe güvenle taşınması için kapsamlı bir seferberlik başlattık."

34 Milyar Liralık Yatırımın 24 Milyarı Gerçekleştirildi

Bakan Ersoy, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü aracılığıyla bakanlığa tahsisli yapıların restorasyon proje ve uygulamaları için bugüne kadar 12 milyar 265 milyon lirayı aşan kaynak kullanıldığını bildirdi. Vakıflar Genel Müdürlüğünün ise deprem bölgesi için 22 milyar liralık bütçe ayırdığını açıklayan Ersoy, iki genel müdürlüğün yürüttüğü çalışmaların toplamına ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı: "Bugüne kadar toplam 24 milyar liralık iş gerçekleştirilirken, kalan projelerin tamamlanmasıyla deprem bölgesindeki toplam yatırımımız 34 milyar liraya ulaşacaktır." Ersoy ayrıca Vakıflar Genel Müdürlüğünün bu kapsamlı programı büyük ölçüde kendi öz gelirleriyle finanse ettiğini de kaydetti.

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü cephesinde ise tablo somut rakamlarla ortaya kondu: 11 ilde 79 iş tamamlandı, 17 işte çalışmalar sürüyor, 4 iş ise henüz ihale aşamasında. Gaziantep Kalesi'nin yeniden ayağa kaldırıldığını belirten Ersoy, Zeugma Mozaik ve Arkeoloji Müzesi ile Gaziantep Arkeoloji Müzesi'nde deprem ve diğer afetlerin yol açtığı hasarların giderilmesi için önemli çalışmalar yapıldığını da aktardı. Diyarbakır'da ise surlardan müzelere, Saint George Kilisesi'nden Zerzevan Kalesi'ne kadar pek çok kültür varlığında restorasyon ve koruma çalışmaları tamamlandı.

Kahramanmaraş ve Hatay'da Tarihî Doku Yeniden Şekilleniyor

Toplantının düzenlendiği Kahramanmaraş'taki çalışmalara da ayrıntılı biçimde değinen Ersoy, Kahramanmaraş Kalesi'nin ziyaretçi karşılama merkezi ve çevre düzenlemesiyle birlikte ihya edildiğini açıkladı. Kurtuluş Mahallesi'nde etaplar hâlinde ilerlenen çalışmalarda projeleri tamamlanan tescilli yapıların restorasyonuna başlanacağını söyleyen Ersoy, Germenicia Antik Kenti ve Belediye Çarşısı'nın korunması ve ziyaretçilere açılmasına yönelik proje çalışmalarının da sürdüğünü bildirdi.

Hatay'daki tablo ise hem yapı bazında hem de bütünsel kent dokusu açısından ele alındı. Ersoy, Hatay Müzesi'nin onarımı ve Gastronomi Merkezi'nin restorasyonuna yönelik çalışmaların devam ettiğini belirtirken Eski Belediye Binası'ndan Kurtuluş Caddesi'ndeki sivil mimarlık örneklerine uzanan pek çok yapıda restorasyon çalışmalarının tamamlandığını aktardı. Yüzlerce tescilli yapının projelendirilme sürecinin de devam ettiğini vurgulayan Ersoy, Hatay'daki yaklaşımı şöyle özetledi: "Bugün Hatay'da yalnızca tek tek yapıları değil, şehrin kültürel hafızasını ve tarihî kimliğini yeniden ayağa kaldırıyoruz."

Malatya'dan Şanlıurfa'ya Uzanan Restorasyon Haritası

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından deprem sonrasında Malatya koordinatörü olarak görevlendirilen Bakan Ersoy, bu ilde Arslantepe, Atatürk Evi, Arkeoloji Müzesi ve Beşkonaklar başta olmak üzere birçok alanda koruma ve restorasyon çalışmaları yürütüldüğünü anlattı. Şanlıurfa Kalesi'nin ikinci etap restorasyonunun ardından ziyarete açılacağını ifade eden Ersoy, Elazığ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi'nin açıldığını hatırlattı. Adıyaman'da ise Cumhuriyet İlkokulu binasının rekonstrüksiyonla müzeye dönüştürülmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü kaydetti.

Vatandaşların mülkiyetindeki tescilli taşınmaz kültür varlıklarına yönelik destek programı da dikkat çekici boyutlara ulaştı. Taşınmaz Kültür Varlıklarına Yardım Sağlanmasına Dair Yönetmelik kapsamında 11 ilde 1.297 proje yardımı ve 311 uygulama yardımı olmak üzere toplam 1.608 taşınmaz kültür varlığı için sözleşme imzalandı. Bu kapsamda 2 milyar 140 milyon lirayı aşan bir destek programının yürütüldüğünü açıklayan Ersoy, deprem sonrasında yıkılan ya da ağır hasar gören tarihî yapılardaki kültür enkazının korunması, ayrıştırılması ve belgelenmesinin de öncelikli hedefler arasında yer aldığını vurguladı.

Vakıf Eserlerinin Yarısından Fazlası Tamamlandı

Vakıflar Genel Müdürlüğü cephesinde de kapsamlı bir hasar tespiti süreci yürütüldü. Genel müdürlüğün teknik ekipleri ve ICOMOS Türkiye Millî Komisyonu uzmanlarıyla birlikte deprem bölgesindeki 678 vakıf kültür varlığı tek tek incelendi. İnceleme sonuçlarına göre 31 eser tamamen yıkılmış ya da göçmüş, 144 eser ağır, 104 eser orta, 98 eser ise hafif hasarlı olduğu belirlendi. 301 eser ise depremi hasarsız atlattı.

Sözleşmeli işler kapsamında yürütülen çalışmaların 377 eser/parsel ölçeğine ulaştığını, bunlardan 209'unun tamamlandığını açıklayan Ersoy, "Çok şükür ki, deprem bölgesindeki vakıf kültür varlıklarının restorasyon ve ihya programında toplam iş yükünün yarısından fazlasını tamamlamış durumdayız. Ve çalışmalarımız hız kesmeden devam ediyor" dedi. 2026-2027 dönemine ait takvimi de paylaşan Ersoy, 2026 yılı sonuna kadar 58, 2027 yılı içinde ise 50 olmak üzere toplam 118 işin daha tamamlanmasının planlandığını bildirdi. 2026 yılının kalan aylarına göre dağılım şöyle: Eylül'de 1, Ekim'de 7, Kasım'da 15 ve Aralık'ta 35 eser tamamlanacak.

Bilimsel Yöntemler ve Kurumlar Arası İş Birliği

Her eserin kendi özgün ihtiyaçlarına uygun biçimde ele alındığını belirten Ersoy, tüm çalışmaların bilim heyetleri ve Koruma Kurulu kararları çerçevesinde yürütüldüğünü ifade etti. Önceliklerinin eserleri mümkün olan en kısa sürede, doğru yöntemlerle, kalıcı ve aslına uygun biçimde ihya etmek olduğunu vurgulayan Ersoy, kurumlar arası iş birliğinin de sürece güç kattığını söyledi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile yapılan protokoller kapsamında 16, diğer kurum ve kuruluşlarla gerçekleştirilen protokoller kapsamında ise 5 ayrı iş yürütüldüğünü aktardı.

Gelecek döneme ilişkin de önemli hedefler ortaya koyan Ersoy, kültür varlıklarının belgelenmesi, dijital envanterlerinin güçlendirilmesi ve yapısal risklerinin belirlenmesine yönelik çalışmaların süreceğini bildirdi. "Biz, depremden etkilenen tüm şehirlerimizi, tarihî ve kültürel değerleriyle birlikte yeniden ayağa kaldıracağız" diyen Ersoy, konuşmasını çalışmalara katkı sunan bilim insanlarına, mimarlara, mühendislere, restoratörlere, sanat tarihçilerine ve arkeologlara teşekkür ederek ve depremlerde hayatını kaybedenleri bir kez daha rahmetle anarak noktaladı.

Sıkça Sorulan Sorular

Deprem bölgesinde kültürel miras için toplam ne kadar kaynak ayrıldı?

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Vakıflar Genel Müdürlüğünün yürüttüğü çalışmaların toplamında bugüne kadar 24 milyar liralık iş gerçekleştirildi. Kalan projelerin tamamlanmasıyla birlikte deprem bölgesindeki toplam yatırımın 34 milyar liraya ulaşması planlanıyor.

Vakıflar Genel Müdürlüğü deprem bölgesindeki kaç eseri inceledi ve sonuçlar ne oldu?

Vakıflar Genel Müdürlüğü teknik ekipleri ve ICOMOS Türkiye Millî Komisyonu uzmanları deprem bölgesindeki 678 vakıf kültür varlığını tek tek inceledi. İncelemede 31 eserin tamamen yıkıldığı ya da göçtüğü, 144 eserin ağır, 104 eserin orta, 98 eserin hafif hasarlı olduğu belirlendi; 301 eser ise depremi hasarsız atlattı.

Vatandaşların mülkiyetindeki tescilli yapılara ne kadar destek sağlandı?

Taşınmaz Kültür Varlıklarına Yardım Sağlanmasına Dair Yönetmelik kapsamında 11 ilde toplam 1.608 taşınmaz kültür varlığı için sözleşme imzalandı; bu kapsamda 2 milyar 140 milyon lirayı aşan bir destek programı yürütüldü.

2026 ve 2027 yıllarında kaç vakıf eseri daha tamamlanması planlanıyor?

Mevcut program doğrultusunda 2026 yılı sonuna kadar 58, 2027 yılı içinde ise 50 olmak üzere toplam 118 işin daha tamamlanması planlanıyor. 2026 yılı için aylık takvimde Eylül'de 1, Ekim'de 7, Kasım'da 15 ve Aralık'ta 35 eserin tamamlanması öngörülüyor.

Kahramanmaraş'ta hangi kültürel miras çalışmaları tamamlandı?

Kahramanmaraş Kalesi'nin ziyaretçi karşılama merkezi ve çevre düzenlemesiyle birlikte ihya edilmesine yönelik çalışmalar tamamlandı. Kurtuluş Mahallesi'nde etaplar hâlinde ilerleniyor; projeleri tamamlanan tescilli yapıların restorasyonuna başlanacak. Germenicia Antik Kenti ve Belediye Çarşısı'na yönelik proje çalışmaları ise sürüyor.