Sanders ve Casar'dan Süper Yapay Zeka Tasarısı: 20 Yıl Hapis ve Kurumsal Ölüm Cezası

Vermont Senatörü Bernie Sanders ve Teksas Temsilcisi Greg Casar, yapay zekayı dizginlemek amacıyla çarşamba günü 19 sayfalık bir yasa tasarısı sunarak Kongre'deki tartışmayı yeni bir boyuta taşıdı. "Yapay Süper Zekayı Yasaklama Yasası" adıyla sunulan tasarı, yapay zekayı düzenlemek ve denetlemek üzere kabine düzeyinde bir Yapay Zeka Bakanlığı kurulana kadar gelişmiş yapay zeka geliştirmesinin tamamen durdurulmasını şart koşuyor. Bu bakanlığın başında bir yapay zeka sekreteri bulunacak. Kurallara uymayanlara ise 20 yıla kadar hapis cezasının yanı sıra Sanders ve Casar'ın "kurumsal ölüm cezası" olarak nitelendirdiği yaptırımlar uygulanacak.

Sanders, öngörülen cezanın yasadışı nükleer silah üretmekle aynı ağırlıkta olduğunu vurguladı. Tasarı, yapay zekayı düzenlemeye yönelik kongre teklifleri arasında bugüne kadar gündeme gelen en sert öneri olarak değerlendiriliyor. Araştırmacıların bu ay felakete yol açabilecek senaryolar konusunda uyarıda bulunmasıyla yapay zeka Kongre'de önemli bir tartışma odağına dönüşmüş olsa da bu yıl anlamlı bir yasanın geçeceğine dair beklenti oldukça düşük seyrediyor.

Tasarının Kapsamı ve Süper Zeka Tanımı

Sanders ve Casar'ın birlikte sunduğu tasarı, süper zekanın ne anlama geldiğini hukuki çerçevede tanımlamayı hedefleyen bir dizi ön koşul içeriyor. Bunlar arasında yapay zekanın kendi araştırma ve geliştirme sürecini otomatikleştirme ya da büyük ölçüde hızlandırma kapasitesi öne çıkıyor. Tasarının hazırlanmasında görev alan bir danışmana göre temel amaç, özyineli kişisel gelişimin önüne geçmek. Bazı yapay zeka uzmanları, özyineli kişisel gelişimin sistemlerin kendilerini daha akıllı ve yetenekli hale getirecek biçimde eğitmesine ve nihayetinde insan kontrolünden çıkmasına zemin hazırlayabileceği konusunda daha önce de uyarıda bulunmuştu.

Uzmanlar, farklı yapay zeka yetenek seviyeleri arasındaki sınırların muğlaklığı nedeniyle süper zekayı teknik düzeyde tanımlamanın son derece güç olduğunu belirtiyor. Bu belirsizlik, ABD Başkanı Donald Trump'ın salı günü Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada hükümet belgelerinde yapay zekanın süper zeka olarak yeniden adlandırılacağını duyurmasıyla daha da derinleşti.

Sanders çarşamba günkü basın toplantısında konuyu şu sözlerle özetledi: "İnsanlığın daha önce hiç görmediği bir şeyle uğraşıyoruz. Bu, dünya tarihindeki en dönüştürücü teknolojidir ve çok hızlı ilerliyor. Yapay zeka alanı, dünyanın en zengin az sayıda insanı tarafından geliştiriliyor ve yönetiliyor; temel amaçları yalnızca servetlerini ve güçlerini artırmak."

Destekçilerden Gelen Olumlu Değerlendirmeler

Tasarı, teknolojiye koruyucu önlemler getirilmesini savunan ControlAI grubunun liderlerinden övgü aldı. Grup yayımladığı açıklamada, süper zeki yapay zekanın federal hükümeti alt etme kapasitesine göre tanımlanmasını olumlu karşıladıklarını belirterek bunun teknik detayları önceden belirleme zorunluluğu doğurmadan varoluşsal risk oluşturan yapay zeka geliştirme türünü hedeflediğini ifade etti.

Texas Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi ve yapay zeka politika uzmanı Kevin Frazier da milletvekillerinin çabalarını takdirle karşıladı. Frazier, tasarının Kongre'nin yapay zeka gelişiminin geri döndürülemez olumsuz sonuçlara yol açmamasını sağlamak için hızlı hareket etmesi gerektiğini doğru biçimde kabul ettiğini söyledi. Ancak Frazier aynı zamanda tasarının yapay zeka kaynaklı zararları önlemeye yönelik başka yolları göz ardı ettiğini de vurguladı; önde gelen yapay zeka şirketlerinin güvenlik uygulamalarını denetleyebilecek bağımsız doğrulama kuruluşları kurulmasına ilişkin mevcut tekliflere dikkat çekti.

Sektör ve Siyasetçilerden Sert İtirazlar

Washington'daki bazı isimler ise tasarıyı kışkırtıcı ama gerçekçi olmayan bir girişim olarak nitelendirdi. İş dünyası dostu yapay zeka mevzuatını savunan Ulusal Yapay Zeka Birliği Başkanı Caleb Max, tasarının ne yapay zeka sektöründe ne de Washington'da karşılık bulacağını açıkça ifade etti. Max, bazı şirket yöneticilerinin tasarıda belirlenen eşiği zaten aştıklarını öne sürebileceğini ve bunun fiilen bir yapay zeka yasağı anlamına geleceğini belirtti. Tasarıdaki cezaların ise büyük olasılıkla anayasaya aykırı ve kötü tanımlanmış olduğunu ekledi.

Ticaret Komitesi Kıdemli Üyesi Senatör Maria Cantwell, gelişmiş yapay zeka sistemlerine yönelik anlamlı koruyucu önlemler içeren ayrı bir tasarı üzerinde çalıştığını açıkladı. Cantwell, federal hükümetin standart belirleme sürecine dahil olması gerektiğini, bağımsız testlerin ve uluslararası bir stratejinin hayati önem taşıdığını vurguladı. Uluslararası ortaklarla bir olay bildirim sistemi kurulmasını savunan Cantwell, başkanın Çin ile doğrudan bir iletişim hattı oluşturması gerektiğini de dile getirdi.

Trump-Xi Görüşmesi ve Yapay Zeka Diplomasisi

ABD Başkanı Donald Trump'ın çarşamba akşamı Washington'da Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile bir araya gelmesi planlanıyor. OpenAI'den Sam Altman, Apple'dan Tim Cook ve eski yapay zeka danışmanı David Sacks'ın da perşembe akşamı Xi için düzenlenecek devlet yemeğine katılmasıyla yapay zekanın bu zirvenin gündemine girmesi bekleniyor. Çin heyetiyle gerçekleştirilen görüşmelerin ardından Hazine Bakanı Scott Bessent, ciddi yapay zeka olaylarında Çin'i uyarmak amacıyla bir bildirim mekanizması oluşturulmasını önerdiğini açıkladı; ancak bu mekanizmanın hayata geçirilip geçirilmeyeceği henüz belirsizliğini koruyor.

Kongre'de Yasama Engelleri ve Beklentiler

Mevcut Ticaret Komitesi Başkanı Senatör Ted Cruz, Senato Çoğunluk Lideri John Thune ve Senatör Amy Klobuchar ile birlikte biyolojik ve nükleer tehditler de dahil olmak üzere felaket boyutundaki riskleri ele alacak ayrı bir yasa tasarısı üzerinde çalışıyor. Cruz, tasarının metnini kamuoyuyla paylaşmak için herhangi bir zaman çizelgesi vermeden iki partili mutabakat arayışını sürdürdüklerini belirtti. Yapay zeka güvenlik savunucuları ise Cruz, Thune ve Klobuchar teklifini çok hafif bularak eleştirdi; herhangi bir düzenlemenin güvenlik testlerini zorunlu kılması gerektiğini, mevcut teklifin ise şirketlerin kendi inisiyatiflerine fazlasıyla bel bağladığını savundu.

Demokratların 3 Kasım ara seçimlerinde Senato'nun kontrolünü kazanması halinde Cantwell'in Ticaret Komitesi başkanlığına geçmesi bekleniyor. Temsilciler Meclisi ara seçimlerin ardına kadar tatile girerken Senato'nun bu hafta ve muhtemelen önümüzdeki hafta çalışmalarını sürdürmesi planlanıyor.

Geçen hafta milletvekilleri için düzenlenen kapalı kapılar ardındaki yapay zeka brifingine katılan tek Cumhuriyetçi olan Louisiana Senatörü John Kennedy, yapay zeka şirketlerinin acil durum kapatma düğmesine sahip olmasını zorunlu kılan bir tasarıyı geçirmek için oybirliği arayışına girdi; ancak Kentucky Senatörü Rand Paul bu girişimi engelledi. Kennedy, 2027 öncesinde yapay zeka alanında herhangi bir yasama adımı atılacağı konusunda kötümser olduğunu belirterek "Bu Kongrede yapay zeka konusunda hiçbir şey yapmayacağız" dedi.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapay Süper Zekayı Yasaklama Yasası ne öngörüyor?

Tasarı, yapay zekayı düzenleyecek kabine düzeyinde bir Yapay Zeka Bakanlığı kurulana kadar gelişmiş yapay zeka geliştirmesinin durdurulmasını zorunlu kılıyor. Kurallara aykırı davrananlara 20 yıla kadar hapis ve kurumsal ölüm cezası uygulanması öngörülüyor.

Tasarıyı kim sundu ve ne zaman?

Tasarı, Vermont Senatörü Bernie Sanders ve Teksas Temsilcisi Greg Casar tarafından çarşamba günü Kongre'ye sunuldu.

Süper zeka tasarıda nasıl tanımlanıyor?

Tasarı, yapay zekanın kendi araştırma ve geliştirme sürecini otomatikleştirme ya da büyük ölçüde hızlandırma kapasitesi de dahil olmak üzere bir dizi ön koşulla süper zekayı tanımlamayı amaçlıyor. Tasarının danışmanına göre temel hedef, özyineli kişisel gelişimin önüne geçmek.

Tasarıya kimler destek verdi, kimler karşı çıktı?

ControlAI grubu ve yapay zeka politika uzmanı Kevin Frazier tasarıyı olumlu karşıladı. Ulusal Yapay Zeka Birliği Başkanı Caleb Max ise tasarının sektörde ve Washington'da kabul görmeyeceğini, cezaların anayasaya aykırı olabileceğini öne sürerek karşı çıktı.

Bu yıl yapay zeka alanında anlamlı bir yasa çıkması bekleniyor mu?

Haberde aktarılan değerlendirmelere göre bu yıl anlamlı bir yasanın geçeceğine dair beklenti oldukça düşük. Louisiana Senatörü John Kennedy de 2027 öncesinde herhangi bir yasama adımı atılacağı konusunda kötümser olduğunu açıkça ifade etti.