Kültepe'de 78 Yılda İlk Kez: Helenistik Dönem Mozaiği ve Dört Kültür Tabakası Gün Yüzüne Çıktı

Kayseri'deki Kültepe-Kaniş Örenyeri'nde 1948 yılında başlayan kazıların 78 yıllık tarihinde bir ilk yaşandı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü'nün ortaklaşa yürüttüğü çalışmalarda, Helenistik Döneme ait mozaik döşemeli bir yapı ile birbirini izleyen dört ayrı Helenistik kültür tabakası tespit edildi. Prof. Dr. Fikri Kulakoğlu başkanlığındaki ekibin ortaya çıkardığı bu bulgular, Kültepe'nin bugüne kadar büyük ölçüde gölgede kalmış Helenistik geçmişine önemli veriler katıyor.

Ortak Kazıların İkinci Sezonunda Tarihi Keşif

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Ankara Üniversitesi arasında, Güney Kore Kültür Mirası İdaresi'ne bağlı Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü'nün de taraf olduğu mutabakat zaptı çerçevesinde ortak kazılar 2025 yılında başlatıldı. Warşama Sarayı'nın doğusunda açılan bu çalışmaların ikinci sezonunda, üst üste sıralanan dört Helenistik kültür tabakası ile mozaik döşemeli yapı kalıntıları gün yüzüne çıkarıldı. Kazı alanında elde edilen bulgular, Kültepe'nin 78 yıllık araştırma tarihinde bu nitelikte bir ilk olma özelliği taşıyor.

Mozaiğin Boyutları ve Yapım Tekniği

MÖ 323-30 yıllarını kapsayan Helenistik Döneme tarihlenen yapının günümüze ulaşan mozaik döşemesi, doğu-batı yönünde 163, kuzey-güney yönünde ise 165 santimetre ölçüldü. Yapı kalıntılarının çevresinde döşemeye ait başka parçaların da bulunması, mozaiğin özgün hâliyle çok daha geniş bir alana yayıldığına işaret ediyor.

Kazılar sırasında mozaiğin yapım sürecine ilişkin ayrıntılar da aydınlatıldı. Zemin tesviye edildikten sonra kırma taş ve ince topraktan oluşan bir temel hazırlandığı, bunun üzerine küçük dere çakıllarından meydana gelen bir tabaka serildiği belirlendi. Döşemenin yapımında seramik parçaları, kireç ve çeşitli malzemelerin de kullanıldığı tespit edildi. Bu veriler, Kültepe'de Helenistik Dönemin yapı ve döşeme tekniklerinin daha ayrıntılı incelenmesine zemin hazırlıyor.

Dört Kültür Tabakası Yerleşimin Dönüşümünü Anlatacak

Kültepe'de ilk kez belirlenen ve birbirini izleyen dört Helenistik kültür tabakası, yerleşimin bu dönemdeki oluşum ve dönüşüm sürecinin katman katman takip edilmesine olanak tanıyor. Her tabakadan elde edilen buluntuların mimari kalıntılardaki değişimlerle birlikte değerlendirilmesiyle Kültepe'nin Helenistik Dönem kronolojisinin daha ayrıntılı biçimde ortaya konulması hedefleniyor.

Kazı çalışmalarının bugüne kadar büyük ölçüde Tunç Çağı'na odaklanmış olması nedeniyle Helenistik Dönem, Kültepe araştırmalarında görece sınırlı bilgiye sahip olunan bir kesit olarak kalmıştı. Yeni bulgular bu boşluğu doldurmakla kalmayıp yerleşimdeki mekânsal kullanım biçimlerinin de anlaşılmasına katkı sağlayacak.

Bakan Ersoy Keşfi Sosyal Medyadan Duyurdu

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfi sosyal medya hesabından "Kültepe'de 78 yıllık kazı tarihinde bir ilk!" ifadesiyle kamuoyuyla paylaştı. Ersoy, açıklamasında dört ayrı kültür tabakasının Anadolu'nun bu köklü merkezinin daha az bilinen dönemlerine ışık tuttuğunu vurguladı ve şunları söyledi: "Bakanlığımız, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü iş birliğiyle gerçekleştirdiğimiz bu keşif, Türkiye ile dost ve kardeş ülke Güney Kore arasındaki bilimsel ve kültürel iş birliğinin kıymetli bir sonucu. Kazı Başkanımız Prof. Fikri Kulakoğlu'nu ve Türk-Güney Kore ortak araştırma ekibini tebrik ediyor, Güney Koreli paydaşlarımıza katkıları için teşekkür ediyorum. Anadolu'nun zengin mirasını bilimsel çalışmalarla gün yüzüne çıkarmaya devam ediyoruz."

Kültepe-Kaniş: Binlerce Yıllık Köklü Bir Merkez

MÖ 3. binyıldan Roma Dönemine kadar kesintisiz varlığını sürdüren Kültepe-Kaniş, Anadolu'nun önemli siyasi, ekonomik ve kültürel merkezleri arasında sayılıyor. Hitit İmparatorluğu'nun yükselişinden önce Kaniş, yani Neşa Krallığı'na başkentlik yapan yerleşim, Hitit kültürünün doğduğu başlıca merkezlerden biri olarak kabul ediliyor. Yukarı Şehir bölümünde kraliyet sarayları ve tapınaklar, Aşağı Şehir'de ise ticaret merkezi ve yerleşim alanı niteliğindeki karum yer alıyor.

Eski Asurlu ve Anadolulu tüccarlara ait buluntularıyla öne çıkan Kültepe'de ele geçirilen yaklaşık 23 bin 500 çivi yazılı kil tablet, UNESCO Dünya Belleği Kütüğü'nde kayıtlı bulunuyor. 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınan yerleşimin toplam alanının bugüne kadar yalnızca yaklaşık yüzde beşi kazılabildi.

Araştırmalar Daha Derin Tabakalara Uzanacak

Ortak proje kapsamında, Helenistik kültür tabakalarına yönelik çalışmaların tamamlanmasının ardından Kaniş Krallığı'ndan Hitit Dönemine uzanan arkeolojik kalıntıların bulunduğu daha alt tabakalarda sistematik araştırmalar yürütülmesi planlanıyor. Ortak kazılar ve çok disiplinli araştırmalar aracılığıyla Kültepe'nin farklı dönemlerine ilişkin bilimsel verilerin artırılması ve Türkiye ile Güney Kore arasındaki kültürel miras alanındaki akademik iş birliğinin geliştirilmesi hedefleniyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Kültepe'deki mozaik döşemeli yapı hangi döneme ait?

Bulunan mozaik döşemeli yapı, MÖ 323-30 yıllarını kapsayan Helenistik Döneme tarihleniyor.

Mozaiğin boyutları nedir?

Günümüze ulaşan mozaik döşeme, doğu-batı yönünde 163 santimetre, kuzey-güney yönünde ise 165 santimetre olarak ölçüldü. Yapı kalıntılarının çevresinde döşemeye ait başka parçaların da bulunması, mozaiğin özgün hâliyle daha geniş bir alana yayıldığına işaret ediyor.

Kazılar hangi kurumların iş birliğiyle yürütülüyor?

Kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore Kültür Mirası İdaresi'ne bağlı Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü'nün ortak mutabakat zaptı çerçevesinde yürütülüyor.

Kültepe-Kaniş'in UNESCO ile ilişkisi nedir?

Kültepe'de bulunan yaklaşık 23 bin 500 çivi yazılı kil tablet UNESCO Dünya Belleği Kütüğü'nde yer alıyor. Ayrıca yerleşim, 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı.

Ortak kazılar bundan sonra hangi alanlara yönelecek?

Helenistik kültür tabakalarına yönelik çalışmaların ardından, Kaniş Krallığı'ndan Hitit Dönemine uzanan arkeolojik kalıntıların bulunduğu daha alt tabakalarda sistematik araştırmalar yürütülmesi planlanıyor.