Cardiff'te Tarihi Zirve: İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda Liderleri Ortak Anayasal Çerçeve İçin Masaya Oturuyor

Birleşik Krallık'ın anayasal geleceğine ilişkin tartışma yeni bir aşamaya taşınıyor. İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda liderleri 14 Eylül Pazartesi günü Cardiff'te bir araya gelerek ülkelerinin anayasal geleceklerini belirleme hakkı konusunda ortak hareket etmenin yollarını görüşecek. İskoçya Başbakanı John Swinney, Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth ve Kuzey İrlanda Başbakanı Michelle O'Neill'in katılacağı toplantıya Sinn Fein lideri Mary Lou McDonald'ın da dahil olması bekleniyor. Görüşmenin sonunda tarafların siyasi ve ekonomik iş birliğini kapsayan bir mutabakat metnine imza atması planlanıyor.

Üç Yönetimde Aynı Anda Değişen Siyasi Tablo

Cardiff buluşmasını önceki girişimlerden ayıran en önemli gelişme, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda yönetimlerinin aynı dönemde Birleşik Krallık'ın mevcut anayasal yapısının değiştirilmesini savunan siyasi hareketlerin kontrolünde bulunması. Bu tablo, daha önceki dönemlerde görülmemiş bir eş zamanlılığa işaret ediyor.

İskoçya'da SNP bağımsızlığı savunurken, Galler'de mayıs seçimlerinden güçlenerek çıkan Plaid Cymru ülkenin geleceğinin Galler halkı tarafından belirlenmesini istiyor. Kuzey İrlanda'da ise Sinn Fein, İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme hedefini siyasi programının merkezinde tutuyor. Üç yönetimde birden bu tablonun oluşması, Londra üzerindeki baskının üç farklı cephede aynı anda yükselmesine yol açıyor.

Ancak süreçlerin hukuki yapısı aynı değil. İskoçya ve Galler açısından bağımsızlık tartışılırken, Kuzey İrlanda'nın statüsü 1998 tarihli Good Friday Anlaşması ile oluşturulan ayrı bir mekanizmaya bağlı bulunuyor.

Gündemin Dört Ana Başlığı: Ekonomiden Enerjiye, Avrupa'dan Kendi Kaderini Tayine

Cardiff'te imzalanması beklenen metnin yalnızca referandum taleplerinden oluşması beklenmiyor. Görüşmelerde ekonomi, enerji, Avrupa ve uluslararası iş birliği ile kendi kaderini tayin hakkı olmak üzere dört ana alanın öne çıkacağı belirtiliyor.

Özellikle Galler yönetiminin vergi ve harcama yetkilerinin artırılması yönündeki talepleri ekonomik tartışmanın merkezinde bulunuyor. Plaid Cymru ayrıca açık deniz rüzgar santrallerinin bulunduğu deniz tabanı dahil Crown Estate varlıklarından elde edilen gelirlerin Londra yerine Galler'e aktarılmasını istiyor. Bir diğer tartışma konusu ise Birleşik Krallık ülkeleri arasındaki kamu harcamalarının belirlenmesinde kullanılan Barnett Formülü. Galler tarafı mevcut yapının değiştirilmesini ve Cardiff yönetimine daha geniş mali yetkiler verilmesini savunuyor.

Enerji gelirlerinin nasıl paylaşılacağı meselesi yalnızca Galler açısından değil, Kuzey Denizi'ndeki enerji kaynakları nedeniyle İskoçya açısından da bağımsızlık tartışmalarının uzun süredir en önemli ekonomik başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

AB Meselesi Yeniden Masaya Geliyor

Cardiff zirvesinin dikkat çekici bir diğer boyutunu Avrupa Birliği ile ilişkiler oluşturuyor. Tarafların, ülkelerinin geleceğinin Avrupa ile daha yakın ilişkiler içinde olması gerektiği konusunda ortak bir yaklaşım ortaya koyması bekleniyor.

İskoçya ve Galler'deki bağımsızlık yanlısı hareketler, Birleşik Krallık'tan ayrılmaları halinde AB üyeliğini yeniden gündeme getirmeyi savunuyor. Kuzey İrlanda açısından ise tablo farklı: İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme gerçekleşirse bölge yeniden AB sınırları içerisinde yer alacak.

Brexit referandumunda da ülkeler arasında ciddi görüş ayrılığı ortaya çıkmıştı. İskoçya ve Kuzey İrlanda seçmenlerinin çoğunluğu AB'de kalmak isterken Birleşik Krallık genelinde sandıktan ayrılık kararı çıkmıştı. Cardiff'te kurulacak iş birliği bu nedenle anayasal tartışmanın yanında Brexit sonrasındaki ekonomik ve siyasi düzeni de yeniden gündeme taşıyor.

Burnham'ın Açıklamaları ve Londra-Edinburgh Gerilimi

Tartışmanın yeniden hızlanmasında İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın parlamentodaki açıklamaları belirleyici bir rol oynadı. Burnham, Kuzey İrlanda'da kamuoyunda açık bir çoğunluk oluşması durumunda referandum konusunun değerlendirilmesi gerektiğini söylerken İskoçya için de benzer bir ilkenin geçerli olduğunu ifade etti.

Bu sözler, İskoçya'da yeni bir bağımsızlık referandumunun önünün açılabileceği şeklinde yorumlandı. John Swinney bunun ardından Londra yönetimine başvurarak referandum yapılmasını sağlayacak hukuki mekanizmanın oluşturulması için görüşme çağrısında bulundu. Ancak Burnham daha sonra hükümetinin mevcut dönemde yeni bir İskoçya bağımsızlık referandumunu desteklemediğini ve böyle bir oylamanın gündemde olmadığını vurguladı. Böylece Londra ile Edinburgh arasındaki görüş ayrılığı kapanmak yerine daha görünür hale geldi.

Cardiff Sonrası Ne Bekleniyor?

Toplantının hemen ardından bağımsızlık yönünde somut bir takvim çıkması beklenmiyor. Bununla birlikte İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda liderlerinin ilk kez bu ölçekte ortak bir siyasi çerçeve oluşturması Londra için yeni bir baskı alanı yaratıyor. Kuzey İrlanda'da Good Friday Anlaşması, çoğunluğun Birleşik Krallık'tan ayrılarak birleşik İrlanda yönünde oy verme ihtimalinin oluştuğu değerlendirilirse referandum yapılabilmesine imkân tanıyor.

Ekonomi, enerji gelirleri, Avrupa Birliği ve vergi yetkilerinin aynı metinde referandum talepleriyle birleşmesi, tartışmanın yalnızca siyasi sınırlarla sınırlı kalmayacağına işaret ediyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Cardiff zirvesine hangi liderler katılıyor?

İskoçya Başbakanı John Swinney, Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth ve Kuzey İrlanda Başbakanı Michelle O'Neill toplantıya katılacak. Sinn Fein lideri Mary Lou McDonald'ın da zirveye dahil olması bekleniyor.

Cardiff'te imzalanması planlanan mutabakat metninde hangi konular yer alacak?

Görüşmelerde ekonomi, enerji, Avrupa ve uluslararası iş birliği ile kendi kaderini tayin hakkı olmak üzere dört ana alanın öne çıkacağı belirtiliyor. Galler'in vergi ve harcama yetkileri, Crown Estate gelirleri, Barnett Formülü ve enerji gelirlerinin paylaşımı da gündemdeki başlıklar arasında yer alıyor.

Kuzey İrlanda'nın anayasal statüsü İskoçya ve Galler'den neden farklı değerlendiriliyor?

Kuzey İrlanda'nın statüsü, 1998 tarihli Good Friday Anlaşması ile oluşturulan ayrı bir mekanizmaya bağlı. Bu anlaşma, çoğunluğun Birleşik Krallık'tan ayrılarak birleşik İrlanda yönünde oy verme ihtimalinin oluştuğu değerlendirilirse referandum yapılabilmesine imkân tanıyor.

Andy Burnham'ın açıklamaları süreci nasıl etkiledi?

Burnham'ın referandumun değerlendirilebileceğine ilişkin parlamentodaki sözleri, İskoçya'da yeni bir bağımsızlık referandumunun önünün açılabileceği şeklinde yorumlandı ve John Swinney'i Londra'ya resmi görüşme çağrısında bulunmaya yöneltti. Ancak Burnham daha sonra hükümetinin mevcut dönemde böyle bir referandumu desteklemediğini açıkladı; bu durum Londra ile Edinburgh arasındaki görüş ayrılığını daha görünür hale getirdi.

Cardiff toplantısından bağımsızlık için somut bir takvim çıkması bekleniyor mu?

Kaynağa göre toplantının hemen ardından bağımsızlık yönünde somut bir takvim çıkması beklenmiyor. Bununla birlikte üç yönetimin ilk kez bu ölçekte ortak bir siyasi çerçeve oluşturması, Londra üzerinde yeni bir baskı alanı yaratıyor.