İstanbul Tabip Odası'ndan 2026-2027 Eğitim Yılı Uyarısı: Ekonomik Kriz Çocukların Sağlığını Tehdit Ediyor

İstanbul Tabip Odası (İTO) Çocuk Hakları Komisyonu, 2026-2027 eğitim-öğretim yılının başlangıcı vesilesiyle kapsamlı bir açıklama yayımladı. "Çocukların Sağlığı ve Eğitim Hakkı Kamusal Sorumluluktur, Görmezden Gelinemez!" başlığını taşıyan açıklamada, derinleşen ekonomik krizin, sosyal eşitsizliklerin ve kamusal hizmetlerdeki gerilemenin okul çağındaki çocukların beden ve ruh sağlığını doğrudan etkilediği vurgulandı. Komisyon, çocukların fiziksel ve psikolojik sağlık durumlarının takibinden çocuk işçiliğine, beslenme koşullarından özel gereksinimli çocukların haklarına kadar uzanan sekiz başlıkta somut talep ve uyarılarını kamuoyuyla paylaştı.

Okullar Yalnızca Akademik Birer Bina Değil

İTO açıklamasında okulların yalnızca akademik bilginin aktarıldığı mekânlar olmadığı, çocukların fiziksel, zihinsel, ruhsal ve sosyal gelişimlerinin desteklendiği temel kamusal yaşam alanları olduğu hatırlatıldı. Komisyon, çocukların sağlık hakkının ailelerin sosyoekonomik durumuna ya da okul yönetimlerinin inisiyatifine bırakılamayacağını, bu hakkın devletin güvence altına almakla yükümlü olduğu temel bir insan hakkı olduğunu ifade etti. Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı başta olmak üzere tüm yetkililer, piyasacı yaklaşımlardan uzaklaşmaya ve kamusal hizmetleri güçlendirmeye davet edildi.

Eğitimde Fırsat Eşitliği ve Çocuk İşçiliği Sorunu

Açıklamanın ilk maddesi kamusal eğitimin güçlendirilmesine ayrıldı. Özel eğitim kurumlarının giderek yaygınlaşmasının ve eğitime erişimin ailelerin ekonomik olanaklarına bırakılmasının çocuklar arasındaki sosyoekonomik eşitsizlikleri derinleştirdiği belirtildi. Okul öncesi eğitime erişimin de gelir düzeyi, yaşanılan bölge ve kurumların kapasitesine bağlı önemli eşitsizlikler içerdiği vurgulandı. Her çocuğun kamusal, eşit, ücretsiz, laik, bilimsel temellere dayalı ve kapsayıcı bir eğitime erişme hakkının bir lütuf değil temel bir insan hakkı olduğu ifade edildi.

Çocuk işçiliği meselesinde ise komisyon, çocukların ekonomik nedenlerle çalışmak zorunda bırakılmasının eğitim, sağlık, gelişim ve korunma haklarını doğrudan tehdit ettiğini kaydetti. Mesleki eğitim adı altında çocukların erken yaşta ve yeterli koruyucu koşullar sağlanmadan çalışma yaşamına dahil edilmesinin önüne geçilmesi gerektiği belirtildi; bu bağlamda MESEM uygulamalarına son verilmesi talep edildi.

Beslenme, Hijyen ve Aşı: Okullardaki Kronik Sorunlar

Açıklamanın beslenmeye ilişkin bölümünde, pek çok çocuğun okula yeterli beslenemeden gittiği ve kantinlerdeki yüksek fiyatlar ile ultra işlenmiş gıdaların yaygınlığı nedeniyle sağlıklı gıdaya erişimde ciddi sorunlar yaşandığı belirtildi. Yetersiz ve dengesiz beslenmenin büyüme-gelişme geriliği, dikkat dağınıklığı, öğrenme güçlüğü ve anemi gibi fiziksel ve zihinsel sorunlara yol açabildiği hatırlatıldı. Her çocuğa en az bir öğün ücretsiz, yeterli-dengeli sıcak yemek sağlanması ve her okulda periyodik analizleri yapılan ücretsiz içme suyuna erişim imkânı oluşturulması istendi.

Fiziksel koşullar ve hijyen başlığında ise ödenek yetersizliği nedeniyle okullarda temizlik personeli ve hijyen malzemesi eksikliğinin kronik bir soruna dönüştüğü vurgulandı. Sabun bulunmayan tuvaletlerin ve aşırı kalabalık sınıfların solunum yolu hastalıklarından barsak parazitlerine kadar pek çok bulaşıcı hastalık riski oluşturduğu belirtildi. Temizlik ve hijyen giderlerinin velilerin bağışlarına terk edilemeyeceği, her okula yeterli sayıda kadrolu temizlik personeli sağlanması gerektiği ifade edildi.

Aşı takibi konusunda komisyon, kalabalık ve kapalı sınıf ortamlarının bulaşıcı hastalıklar açısından yüksek risk oluşturduğunu hatırlattı. Son yıllarda ülkede artış gösteren kızamık salgınının bu riskin somut bir örneği olduğu belirtildi. Okul kayıt dönemlerinin çocukların aşılanma durumlarını birinci basamak sağlık hizmetleriyle koordineli biçimde değerlendirmek için bir fırsat olarak kullanılması gerektiği vurgulandı. Sağlık Bakanlığı'nın artan aşı kararsızlığı ve aşı reddiyle mücadelede bilimsel kanıta dayalı, şeffaf ve güven artırıcı bir kampanya yürütmesi talep edildi.

Devamsızlık, Ruh Sağlığı ve Sosyal Hizmet

Okula devamsızlık meselesinde İTO, süreğen devamsızlığın yalnızca akademik başarı açısından değil çocuğun eğitim, sağlık, gelişim ve korunma hakları bakımından da önemli bir risk göstergesi olduğunu ifade etti. Devamsızlığın ihmal, ekonomik güçlükler, sağlık sorunları, bakım yükleri, ulaşım sorunları ve zorbalık gibi farklı nedenlerle ele alınması gerektiği belirtildi. Özellikle kız çocuklarının eğitime erişiminin önündeki engellere dikkat çekildi; erken yaşta evlilik, bakım yükü ve toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık nedeniyle eğitimden kopmaların önüne geçilmesi istendi.

Ruh sağlığı başlığında savaş, göç, yoksulluk, ekonomik eşitsizlikler, çocuk işçiliği, gelecek kaygısı, ayrımcılık, zorbalık ve artan şiddet olaylarının çocukların ve gençlerin ruh sağlığını olumsuz etkilediği vurgulandı. Okul sosyal hizmet modelinin kurumsallaştırılması ve okullarda sosyal hizmet uzmanlarının etkin biçimde görev alması talep edildi. Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık hizmetlerinin güçlendirilmesi, okul içi şiddet ve akran zorbalığına karşı erken müdahaleyi esas alan mekanizmalar oluşturulması da istenenler arasında yer aldı.

Özel Gereksinimli Çocuklar ve Okul Sağlığı Hemşireliği

Açıklamanın son maddesi özel gereksinimli çocuklara ve okul sağlığı hemşireliğinin yeniden kurumsallaştırılmasına ayrıldı. Tip 1 diyabet, astım, epilepsi, besin alerjisi gibi kronik fiziksel hastalıkları olan ya da otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu gibi nörogelişimsel farklılıkları bulunan çocukların okul yaşamına eşit ve güvenli biçimde katılabilmeleri için erişilebilir fiziksel ortam ve eğitim materyallerinin sağlanması gerektiği belirtildi. Acil durumlarda müdahalenin gecikmemesi ve kronik sağlık sorunlarının uygun biçimde yönetilmesi için okullarda yeterli sayıda okul sağlığı hemşiresi istihdam edilmesi talep edildi.

İTO, açıklamasını şu sözlerle kapattı: "İstanbul Tabip Odası olarak çocukların yaşam ve sağlık haklarının güvence altına alınması, eşitsizliklerin son bulması ve her çocuğun sağlıklı ve güvenli koşullarda eğitim hakkına erişebilmesi için mücadelemizi ve kamusal sorumluluklarımızı kararlılıkla sürdüreceğimizi hatırlatıyoruz."

Sıkça Sorulan Sorular

İstanbul Tabip Odası bu açıklamayı neden yayımladı?

İTO Çocuk Hakları Komisyonu, 2026-2027 eğitim-öğretim yılının başlangıcı dolayısıyla okullarda çocukların fiziksel, zihinsel ve ruhsal sağlıklarının korunması için gerekli adımlara dikkat çekmek amacıyla bu açıklamayı yayımladı.

Açıklamada MESEM uygulamalarına ilişkin ne denildi?

İTO, mesleki eğitim adı altında çocukların erken yaşta ve yeterli koruyucu koşullar sağlanmadan çalışma yaşamına dahil edilmesinin önüne geçilmesi gerektiğini belirterek MESEM uygulamalarına son verilmesini talep etti.

Okullardaki beslenme sorununa dair İTO'nun talebi nedir?

İTO, her çocuğa okulda en az bir öğün ücretsiz, yeterli-dengeli ve doyurucu sıcak yemek sağlanmasını ve her okulda periyodik analizleri yapılan ücretsiz içme suyuna erişim imkânı oluşturulmasını talep etti.

Aşı takibi konusunda hangi somut adımlar istendi?

Okul kayıt dönemlerinin çocukların aşılanma durumlarını birinci basamak sağlık hizmetleriyle koordineli biçimde değerlendirmek için kullanılması ve Sağlık Bakanlığı'nın artan aşı kararsızlığına karşı bilimsel kanıta dayalı, şeffaf bir kampanya yürütmesi talep edildi.

Okul sosyal hizmet modeli neden talep ediliyor?

Savaş, göç, yoksulluk, zorbalık ve artan şiddet olayları gibi stres faktörlerinin çocukların ruh sağlığını olumsuz etkilediğini belirten İTO, sosyal hizmet uzmanlarının okullarda etkin biçimde görev almasını; yoksulluk ve eşitsizlik kaynaklı sorunların erken fark edilmesini ve gerekli desteklere yönlendirme yapılmasını sağlamak amacıyla bu modelin kurumsallaştırılmasını istedi.