2050'de Türkiye'de Alzheimer vakası 1,5-1,75 milyona ulaşabilir: Uzman 8 öneri sıraladı

21 Eylül Dünya Alzheimer Günü vesilesiyle açıklama yapan Nöroloji Bölümü'nden Prof. Dr. Yasemin Biçer Gömceli, Alzheimer hastalığının dünya genelinde giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunu haline geldiğine dikkat çekti. Gömceli, Türkiye'deki mevcut tablonun ve önümüzdeki on yıllarda beklenen demografik dönüşümün hastalığı ülkenin en kritik sağlık gündem maddelerinden biri yapabileceği uyarısında bulundu.

Dünyada 57 Milyon, Türkiye'de 700 Bin Kişi Demansla Yaşıyor

Dünya Sağlık Örgütü verilerine atıfta bulunan Gömceli, küresel ölçekte yaklaşık 57 milyon kişinin demansla yaşadığını ve her yıl yaklaşık 10 milyon yeni vakanın kayıt altına alındığını aktardı. Alzheimer'ın tüm demans vakalarının yüzde 60 ile 70'ini oluşturduğunu vurgulayan Gömceli, Türkiye'de ise yaklaşık 700 bin kişinin Alzheimer ve diğer demans türleriyle yaşadığının tahmin edildiğini belirtti.

Nüfusun hızla yaşlanması nedeniyle bu rakamın 2050 yılına kadar 2 ila 2,5 katına çıkmasının beklendiğini ifade eden Gömceli, 65 yaş üstü nüfus oranının bugünkü yüzde 10 seviyesinden 2050'de yüzde 23'e ulaşmasının öngörüldüğünü de sözlerine ekledi. Bu tablonun Alzheimer'ı gelecek yıllarda Türkiye'nin önemli halk sağlığı sorunlarından biri haline getirebileceğini vurgulayan uzman, farkındalık oluşturmanın önemine dikkat çekti.

Alzheimer Nedir, Beyinde Ne Olur?

Prof. Dr. Gömceli, Alzheimer'ın beyindeki sinir hücrelerinin ilerleyici biçimde hasar görmesi ve ölmesi sonucu ortaya çıkan nörodejeneratif bir hastalık olduğunu açıkladı. Hastalığın bellek, düşünme, dil, yargı ve günlük yaşam becerilerini zaman içinde bozduğunu belirten Gömceli, belirtilerin başlangıçta hafif unutkanlık şeklinde kendini gösterebileceğini aktardı.

Zamanla kişinin yakın geçmişi hatırlamakta zorlandığını, eşyalarını yanlış yerlere koyabildiğini, kelime bulmakta güçlük çektiğini, yönünü şaşırabildiğini ve karar vermede zorlandığını anlatan Gömceli, ilerleyen evrelerde bağımsız yaşamın neredeyse imkânsız hale gelebileceğini söyledi. "Alzheimer yaşlanmanın doğal bir sonucu değildir" diyen Gömceli, hastalığın kesin nedeninin henüz tam olarak bilinmediğini de vurguladı.

Beyinde beta-amiloid plaklar ve tau proteinlerinin birikmesinin sinir hücrelerini bozarak hücre ölümüne yol açtığını ve bu sürecin yıllar içinde ilerlediğini belirten uzman, hastalığın çoğunlukla 65 yaş üzerinde başladığını ancak daha genç yaşlarda da görülebildiğini hatırlattı.

Risk Faktörleri: Yaştan Hava Kirliliğine Uzanan Geniş Bir Tablo

Gömceli'ye göre yaş, Alzheimer açısından en güçlü risk faktörü olmaya devam etmektedir; 65 yaşından sonra risk belirgin biçimde artmaktadır. Aile öyküsünün ve özellikle APOE 4 gibi bazı genlerin riski yükseltebildiğini ancak genetik yatkınlığın tek başına belirleyici olmadığını da ifade eden uzman, değiştirilebilir risk faktörlerinin önemine vurgu yaptı.

Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, obezite ve kalp-damar hastalıklarının yanı sıra fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı, aşırı alkol tüketimi, sosyal izolasyon, işitme kaybı, kafa travmaları ve hava kirliliğinin de Alzheimer risk faktörleri arasında yer aldığını aktaran Gömceli, Dünya Sağlık Örgütü'nün güncellenmiş rehberlerinde de bu değiştirilebilir faktörlerin önemine dikkat çekildiğini belirtti. Yaşam tarzında yapılacak değişikliklerin hastalığın ortaya çıkışını geciktirmede önemli rol oynayabileceğini de sözlerine ekledi.

Erken Belirtilerde Nöroloji Uzmanına Başvurmak Gerekiyor

Unutkanlık, kelime bulma güçlüğü veya davranış değişiklikleri fark edildiğinde vakit kaybetmeden bir nöroloji uzmanına başvurulması gerektiğinin altını çizen Gömceli, "Erken dönemde başlayan destek ve tedaviler hastalığın seyrini yavaşlatabilir ve yaşam kalitesini yükseltebilir" dedi. Alzheimer'ın hem bireyi hem aileyi hem de toplumu derinden etkilediğini vurgulayan Gömceli, farkındalığı artırmanın, risk faktörlerini kontrol altına almanın ve bilimsel gelişmeleri yakından takip etmenin mücadelede kritik adımlar olduğunu ifade etti.

Uzmanın 8 Koruyucu Önerisi

Prof. Dr. Yasemin Biçer Gömceli, Alzheimer'ı kesin olarak önleyen bir yöntemin bulunmadığını, ancak riski azaltmanın ve hastalığın ortaya çıkışını geciktirmenin mümkün olduğunu belirterek şu önerilerde bulundu:

Haftada en az 150 dakika orta şiddette fiziksel aktivite yapılması
Akdeniz veya DASH tipi beslenme düzeninin benimsenmesi
Tansiyon, kan şekeri ve kolesterolün kontrol altında tutulması
Sosyal ve zihinsel aktivitelerin sürdürülmesi
İşitme ve görme sorunlarının ihmal edilmemesi
Sigara ve aşırı alkolden uzak durulması
Kaliteli uyku ve stres yönetimine dikkat edilmesi
Kafa travmalarından korunulması

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye'de kaç kişi Alzheimer ve demansla yaşıyor?

Prof. Dr. Yasemin Biçer Gömceli'nin aktardığı verilere göre Türkiye'de yaklaşık 700 bin kişinin Alzheimer ve diğer demans türleriyle yaşadığı tahmin edilmektedir. Nüfusun yaşlanmasıyla birlikte bu sayının 2050 yılına kadar 2 ila 2,5 katına çıkması beklenmektedir.

Alzheimer'ın beyindeki biyolojik mekanizması nedir?

Gömceli'ye göre Alzheimer, beyinde beta-amiloid plaklar ve tau proteinlerinin birikmesiyle sinir hücrelerinin bozulması ve hücre ölümünün ortaya çıkması sonucu gelişen nörodejeneratif bir hastalıktır. Bu süreç yıllar içinde ilerlemekte olup hastalığın kesin nedeni henüz tam anlamıyla bilinmemektedir.

Alzheimer için hangi risk faktörleri değiştirilebilir niteliktedir?

Uzman, fiziksel hareketsizlik, sigara ve alkol kullanımı, sosyal izolasyon, yüksek tansiyon, diyabet, işitme kaybı ve hava kirliliğini değiştirilebilir risk faktörleri olarak sıraladı. Dünya Sağlık Örgütü'nün güncellenmiş rehberlerinde de bu faktörlerin önemi vurgulanmaktadır.

Alzheimer belirtileri ilk olarak nasıl ortaya çıkar?

Gömceli'ye göre belirtiler başlangıçta hafif unutkanlık şeklinde kendini gösterebilir. Zamanla yakın geçmişi hatırlamakta güçlük, eşyaları yanlış yerlere koyma, kelime bulmada zorlanma, yön şaşırma ve karar vermede güçlük gibi belirtiler eklenebilir; ilerleyen evrelerde ise bağımsız yaşam neredeyse imkânsız hale gelebilir.

Alzheimer'ı önlemek mümkün müdür?

Prof. Dr. Gömceli, Alzheimer'ı kesin olarak önleyen bir yöntemin bulunmadığını ancak riski azaltmanın ve hastalığın ortaya çıkışını geciktirmenin mümkün olduğunu belirtti. Bu doğrultuda düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, kronik hastalıkların kontrolü ve sosyal-zihinsel aktivitelerin sürdürülmesi gibi yaşam tarzı değişiklikleri önerilmektedir.