TÜSİAD Başkanı Diren: Türkiye'nin yeni bir sanayi stratejisine ihtiyacı var, bu strateji en az 10-15 yılı kapsamalı

TÜSİAD Başkanı Ozan Diren, Türkiye'nin imalat sanayiinde yaşanan büyüme zayıflığına dikkat çekerek yeni ve kapsamlı bir sanayi stratejisi oluşturulması gerektiğini açıkladı. DÜNYA gazetesine konuşan Diren, MÜSİAD, İSO, İTO ve ASO gibi iş dünyası çatı kuruluşlarının da gündeminde yer alan "sanayisizleşme" tartışmalarına katılarak sanayi stratejilerinin en az 10 ila 15 yıllık dönemleri kapsaması gerektiğini söyledi. "Bir ağaç diktiğinizde meyve vermesi, gölge yapması en az 5-6 seneyi buluyor" diyen Diren, Türkiye'nin bu alanda gecikmekte olduğunu da açıkça ifade etti.

Sanayi Büyümesini Frenleyen Üç Temel Etken

Diren, son birkaç yılda imalat sanayiinin milli gelir içindeki payının yüzde 16'nın altına gerildiğini hatırlatarak sanayi büyümesinin son üç yıldır yüzde 2-2,5 bandını aşamadığını ve bu büyümenin azımsanamayacak bir bölümünün savunma sanayii katkısından geldiğini belirtti. Mevcut tablonun üç ana nedeni olduğunu ifade eden TÜSİAD Başkanı, bu nedenleri şöyle sıraladı: Birincisi, global ekonomideki hızlı dönüşüm ve giderek zorlaşan Çin rekabeti. Küresel teknolojik dönüşüme yeterince ayak uydurulamadığını ve bunun rekabet gücünü zayıflattığını vurgulayan Diren, ikinci etken olarak Türkiye'nin en önemli ihracat ortağı konumundaki Avrupa'da talebin düşük seyretmesini gösterdi; bu durumun ihracat siparişlerini ve dolayısıyla sanayii olumsuz etkilediğini söyledi. Üçüncü etken ise uzun süredir süren enflasyonla mücadele ve bu mücadelede sanayi politikaları ile reform adımlarının geride kalması olarak tanımlandı.

10-15 Yıllık Strateji ve Kamu-Özel Sektör Uyumu

Diren, sorunların çözümü için net, uzun vadeli, somut hedefli ve sıkı takip edilen yeni bir sanayi stratejisi oluşturulması gerektiğini söyledi. TÜSİAD olarak 10-15 yıllık stratejilerin ve iktisadi planların önemini vurguladıklarını belirten Diren, hangi teknolojilere ve sektörlere odaklanılacağının, ülke rekabet stratejilerinin sektörel ve bölgesel bazda netleştirilmesi gerektiğini ifade etti. Bu planların kamunun liderliğinde iş dünyasıyla istişare içinde tasarlanması gerektiğini de ekleyen Diren, kamu ve özel sektörün aynı orta-uzun vadeli hedeflerde hizalanmasının sanayiye öngörülebilir bir ortamda plan yapma kapasitesi kazandıracağını vurguladı. Lokomotif sektörler ile net ihracatçı sektörlerin bu istişarelerde gözetilmesi ve desteklerin nasıl konumlandırılacağına dair net bir tablo çizilmesi gerektiğini de dile getirdi. Kısa vadede ise dezenflasyon programı korunurken sanayinin artan maliyetlerle baş edebilmesi için üretim, ihracat ve dönüşüm yatırımlarına yönelik seçici, hedefli ve şeffaf finansman sağlanmasının zorunlu olduğunu savundu.

Gelir Dağılımı ve Vergi Adaleti

Ekonominin büyüdüğü ancak refahın tabana yayılamadığı tespitini yapan Diren, adil bir gelir dağılımına ulaşmanın ön koşulunun enflasyonu düşürmek olduğunu belirtti. Enflasyonla mücadelenin toplumda dengeli paylaşılmadığını da vurgulayan Diren, teknolojik gelişmelerin istihdama etkisini dikkate alan bir büyüme stratejisine geçilmesi gerektiğini söyledi. Dijitalleşme, otomasyon ve yapay zekanın etkisiyle imalat sanayiinde istihdam kaybının beklenen bir durum olduğuna dikkat çeken Diren, istihdamda daralma beklenen alanlardan istihdam yaratma potansiyeli olan alanlara geçişin sağlıklı biçimde planlanması gerektiğini ifade etti. Vergi politikaları açısından ise dolaylı vergilerin ağırlığının azaltılmasını, gelir vergisi dilimlerinin enflasyon ve ücret artışlarını dikkate alacak biçimde düzenlenmesini ve kayıt dışılıkla mücadelenin güçlendirilmesini önerdi.

Gıda Enflasyonu ve Tarım-Sanayi Bütünleşmesi

Gıda enflasyonunun nedenlerine ilişkin soruyu yanıtlayan Diren, sorunun yalnızca gıdaya özgü olmadığını, hizmet sektörü ve eğitim alanında da ciddi bir pahalılık yaşandığını belirtti. Sektörlerle yapılan görüşmelerde toplam maliyetlerin çok arttığının kalem kalem aktarıldığını, bunun fiyatlara yansıdığını ve ücret-fiyat sarmalına dönüştüğünü anlatan Diren, enflasyonun kontrolden çıktığı dönemlerde fiyatlama davranışlarını ve beklentileri yeniden düzeltmenin çok zorlaştığını vurguladı. Gıda sorununa yapısal çözüm için tarım ve tarıma dayalı sanayiin birlikte ele alınması gerektiğini ifade eden Diren, bölgesel tarımsal üstünlükleri ve beslenme ihtiyacını merkeze koyan, tarıma dayalı sanayii bu çerçevede yapılandıran ve gıda israfını azaltan ekosistemler geliştirilmesi çağrısında bulundu. Piyasa yapısı ve aracılık faaliyetleri, katma değer artışı ve dijital tarım, iklim değişikliği etkisi altında tarımsal arzın sürdürülebilirliği, tarım ve gıda lojistiği ile tarımsal destek ve teşvikler olmak üzere beş başlığı yapısal reform gerektiren alanlar olarak tanımladı.

Küresel Jeopolitik Gerilim ve Türkiye'nin Konumu

ABD ile Çin arasındaki teknoloji yarışı ve iki kutuplu hegemonya tartışmalarını değerlendiren Diren, küresel jeopolitiğin giderek daha gerilimli bir zemine kaydığını ancak bunun tam bir kopuştan ziyade kontrollü ve katmanlı bir ayrışma biçiminde ilerlediğini söyledi. Küreselleşmenin maliyet odaklı yapılanması yerine güvene dayalı ilişkileri ön plana çıkaran bir anlayışın hakim olmaya başladığını vurgulayan Diren, yapay zeka, yarı iletkenler ve kritik minerallerin bu mücadelenin parçası olduğunu belirtti. Türkiye'nin ABD ile jeostratejik işbirliklerini sürdürürken Çin ile ticari ve ekonomik bağlarını koruduğunu, aynı zamanda Gümrük Birliği çerçevesinde Avrupa ekonomik alanıyla yakın ilişkisini devam ettirdiğini aktaran Diren, TÜSİAD'ın AB entegrasyon önceliği doğrultusunda çalışmalarını yoğun biçimde sürdürdüğünü de vurguladı.

Yeşil Dönüşüm ve AB Sanayi Mimarisi

İklim krizinin ertelenebilir bir gündem olmadığını açıkça ifade eden Diren, yeşil dönüşümün yalnızca çevresel bir hedef olmadığını, aynı zamanda pazar erişimi, finansman ve rekabetçilik meselesi olduğunu belirtti. Türkiye'nin Gümrük Birliği ve 30 yıllık derin sanayi entegrasyonu sayesinde Avrupa değer zincirlerinin ayrılmaz bir parçası olduğunu, otomotivden beyaz eşyaya kadar kıtanın en kritik tedarikçilerinden biri konumunda bulunduğunu hatırlatan Diren, AB'nin Sanayi Hızlandırıcı Yasası ve "Made in Europe" gibi korumacı yaklaşımlarla kendi sanayi tabanını tahkim ettiğine dikkat çekti. Bu yeni düzende Türkiye'nin rekabetçiliğini koruyabilmesi için üç koşul öne süren Diren, bunları şöyle sıraladı: Türkiye'nin yeşil sanayi mimarisine ve "Made in Europe" kapsamına açıkça dahil edilmesi; Gümrük Birliği'nin etkinliğinin korunması ve ikiz dönüşüm alanında işbirliğinin yoğunlaştırılması; Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ile uyumlu ulusal bir Emisyon Ticaret Sistemi, enerji verimliliği ve yeşil finansman mekanizmalarıyla desteklenen bütüncül bir sanayi politikası kurgulanması. Türkiye'nin 2053 net sıfır vizyonu ve güçlü yenilenebilir enerji kapasitesiyle bu dönüşümü stratejik bir avantaja çevirebildiği ölçüde yeni Avrupa sanayi mimarisinde konumunu güçlendirebileceğini de sözlerine ekledi.

Sıkça Sorulan Sorular

TÜSİAD Başkanı Ozan Diren'e göre Türkiye'nin sanayi stratejisi kaç yılı kapsamalıdır?

Diren, Türkiye'nin sanayi stratejilerinin en az 10 ila 15 yıllık dönemleri kapsaması gerektiğini vurguladı. Bu görüşünü açıklarken "Bir ağaç diktiğinizde meyve vermesi, gölge yapması en az 5-6 seneyi buluyor" ifadesini kullandı.

İmalat sanayiinin milli gelir içindeki payı ne durumda ve büyüme oranı nedir?

Son birkaç yılda imalat sanayiinin milli gelir içindeki payı yüzde 16'nın altına gerildi. Sanayi büyümesi ise son üç yıldır yüzde 2-2,5 bandını aşamıyor; bu büyümenin azımsanamayacak bir bölümü savunma sanayii katkısından kaynaklanıyor.

Diren, sanayiyi zayıflatan üç temel etken olarak neleri gösteriyor?

Diren'e göre sanayiyi zayıflatan üç temel etken şunlardır: Küresel ekonomideki hızlı dönüşüm ve zorlaşan Çin rekabeti; Türkiye'nin en önemli ihracat ortağı Avrupa'da talebin düşük seyretmesi; uzun süredir devam eden enflasyonla mücadelede sanayi politikaları ve reform adımlarının geride kalması.

TÜSİAD Başkanı gıda enflasyonunun çözümü için ne öneriyor?

Diren, gıda enflasyonunun çözümü için tarım ve tarıma dayalı sanayiin birlikte ele alınması gerektiğini savundu. Bölgesel tarımsal üstünlükleri ve beslenme ihtiyacını merkeze koyan, tarıma dayalı sanayii bu çerçevede yapılandıran ve gıda israfını azaltan ekosistemler geliştirilmesini önerdi. Piyasa yapısı, katma değer artışı, tarımsal arzın sürdürülebilirliği, lojistik iyileştirmeleri ve tarımsal teşvikler olmak üzere beş başlığı yapısal reform gerektiren alanlar olarak tanımladı.

Türkiye'nin AB'nin yeşil dönüşüm sürecinde rekabetçiliğini koruyabilmesi için hangi koşullar öne sürüldü?

Diren, Türkiye'nin bu süreçte geride kalmaması için üç koşul belirledi: Türkiye'nin yeşil sanayi mimarisine ve "Made in Europe" kapsamına açıkça dahil edilmesi; Gümrük Birliği'nin etkinliğinin korunarak ikiz dönüşüm alanında işbirliğinin yoğunlaştırılması; Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ile uyumlu ulusal bir Emisyon Ticaret Sistemi, enerji verimliliği ve yeşil finansman mekanizmalarıyla desteklenen bütüncül bir sanayi politikası oluşturulması.