Yoğun Bakım Hastalarının Yüzde 39'unda Sepsis: Her İki Hastadan Biri 30 Günde Kaybediliyor

Dünya Sepsis Günü vesilesiyle İstanbul'da düzenlenen basın toplantısında kamuoyuyla paylaşılan TÜRK-SOFA2 araştırması, Türkiye'deki yoğun bakım tablolarına ilişkin çarpıcı veriler sundu. Türk Yoğun Bakım Derneği (TYBD) Veribilimi Çalışma Grubu tarafından yürütülen çok merkezli bu araştırma kapsamında, 44 ildeki 143 yoğun bakım ünitesinde tedavi gören toplam 3 bin 368 hasta değerlendirildi. Araştırmanın bulgularına göre yoğun bakım hastalarının yüzde 39'unda sepsis tespit edildi; bir başka deyişle yaklaşık her beş hastadan ikisi sepsisli. Üstelik bu hastaların yarısı 30 gün içinde yaşamını yitiriyor.

Araştırmanın Temel Bulguları

TÜRK-SOFA2 verileri, sepsisli ve sepsisiz hastalar arasındaki ölüm oranı farkını da gözler önüne serdi. Sepsis tanısı alan hastalarda 30 günlük ölüm oranı yüzde 50,5 olarak ölçülürken, sepsis bulunmayan hastalarda bu oran yüzde 24,5 düzeyinde kaldı. Yoğun bakım hastalarının yaklaşık yüzde 55'inde enfeksiyon saptandı; bu enfeksiyonların yüzde 27,3'ünün ise doğrudan yoğun bakım ortamından kaynaklandığı belirlendi.

Sepsis grubundaki enfeksiyonların kaynak dağılımına bakıldığında akciğerlerin ilk sıraya yerleştiği görüldü; enfeksiyonların yüzde 50,7'si akciğer kaynaklıydı. Bunu üriner sistem ve kan dolaşımı enfeksiyonları izledi. Mikrobiyolojik analizlerde ise kültür pozitif enfeksiyonlarda saptanan mikroorganizmaların yüzde 63,1'ini gram-negatif bakterilerin oluşturduğu belirlendi.

Antibiyotik Direnci Yoğun Bakımlarda Yüzde 40 Civarında

Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri de çoklu ilaca dirençli mikroorganizmaların oranlarıydı. Toplum kaynaklı enfeksiyonlarda bu oran yüzde 9,2 iken hastane kaynaklı enfeksiyonlarda yüzde 27,4'e yükseldi; yoğun bakım kaynaklı enfeksiyonlarda ise yüzde 38,3'e ulaştı.

TYBD Başkanı Prof. Dr. Fethi Gül, konuya ilişkin değerlendirmesinde sepsisin vücudun enfeksiyona karşı gösterdiği reaksiyon sonucunda organ yetmezliklerinin gelişmesiyle ortaya çıktığını belirtti. Gül, antibiyotik direncinin yoğun bakımlarda ciddi bir sorun haline geldiğinin altını çizerek şu tespitlerde bulundu: "Elimizde sınırlı sayıda antibiyotik var. Antibiyotiklerin doğru kullanılmaması ve dirençli mikroorganizmaların artması nedeniyle özellikle yoğun bakımlarda ve servislerde kullanmamız gereken antibiyotiklere karşı direnç oranı yükseliyor. Yoğun bakımlarda bu oran yüzde 40 civarında. Bu durum, elimizdeki tedavi araçlarını etkili biçimde kullanmamızın önüne geçiyor." Gül, bu nedenle antibiyotiklerin mutlaka hekim kontrolünde kullanılması gerektiğini ve toplumsal farkındalığın artırılmasının zorunlu olduğunu vurguladı.

Sepsisin Önlenmesinde El Hijyeninden Temiz Suya Uzanan Sorumluluk

Prof. Dr. Gül, sepsisin önlenmesinde sorumluluğun yalnızca hastaneler ve yoğun bakım birimlerine ait olmadığını da özellikle vurguladı. El hijyeni, aşılama, sanitasyon ve temiz suya erişimin enfeksiyonların önlenmesinde kritik rol oynadığını belirten Gül, mevsimsel aşılar ile çocukluk çağı aşılarının zamanında ve doğru şekilde yapılması gerektiğine dikkat çekti. Temiz suya erişimde yaşanan sorunların enfeksiyonları ve ardından gelişebilecek sepsisi tetikleyebileceğini de aktardı.

Risk grupları konusunda da önemli bilgiler paylaşan Gül, yenidoğanların, yaşlıların, kanser hastalarının ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerin sepsiste öncelikli risk grubunu oluşturduğunu ifade etti. Yüksek kalp hızı, bilinç durumunda değişiklik, uykuya eğilim, idrar çıkışında azalma, düşmeyen ateş, tansiyon düşüklüğü ve beslenme sorunlarının sepsis açısından alarm belirtisi olabileceğini aktaran Gül, bu bulgulardan birkaçının bir arada görülmesi halinde sağlık kuruluşuna gecikmeden başvurulması çağrısında bulundu.

Erken Tanı ve Ortak Dil Sorunu

Araştırma bulguları arasında bölgesel ölüm oranları arasındaki farklılıkların da dikkat çektiğini belirten Gül, bu durumun nedenlerinden birinin erken tanı ve tedavi yaklaşımlarındaki bölgesel farklılıklar olabileceğini söyledi. Sepsiste ölüm riskinin azaltılabilmesi için belirtilerin erken fark edilmesinin ve sağlık kurumlarında ortak bir tanı ile tedavi dilinin oluşturulmasının şart olduğunu vurgulayan Gül, mevcut en önemli aksaklıklardan birinin bu ortak dilin henüz tam anlamıyla sağlanamamış olması olduğunu aktardı.

Gül, sepsisle mücadelede farkındalık çalışmalarının tek başına yeterli olmayacağını da sözlerine ekledi. Yeni ilaçların geliştirilmesine, hızlı tanı sistemlerine, bilime, inovasyona, eğitime ve sağlık çalışanlarına daha fazla yatırım yapılması gerektiğini ifade eden Gül, sepsis konusunun tıp fakülteleri ve hemşirelik yüksekokullarının müfredatında yer aldığını ancak genel eğitim sistemine de entegre edilmesinin önemli olduğunu belirtti. Hastane ve yoğun bakım yatışlarının maliyeti açısından sepsisin tüm hastalıklar arasında ilk sıralarda yer aldığını da hatırlattı.

Ulusal Sepsis Eylem Planı Talebi

TYBD Başkanı Gül, Türkiye'de standart tanı ve tedavi yaklaşımlarının yaygınlaştırılması için ulusal bir yol haritasına ihtiyaç duyulduğunu da açıkça dile getirdi. Dünya genelinde 15 ülkenin sepsisle mücadeleyi devlet politikası olarak benimsediğini ve uygulamaya koyduğunu aktaran Gül, Türkiye'nin bu ülkelerden çok geride olmadığını ancak söz konusu ülkeler arasına girebilmek için konunun bürokratik düzeyde benimsenmesi ve ciddi politika çalışmalarının yürütülmesi gerektiğini vurguladı.

Yoğun bakımdaki akut müdahalelerde yoğun bakım hekimlerine antibiyotik yazma yetkisinin tanınması gerektiğini de belirten Gül, TYBD olarak bu konuda Sağlık Bakanlığı'na başvuruda bulunduklarını açıkladı: "Ulusal sepsis eylem planının kesinlikle oluşturulması gerekiyor. Hastaların tedavisinde antibiyotikler çok önemli bir yere sahip. Yoğun bakımdaki akut müdahalelerde yoğun bakım hekimlerine antibiyotik yazma yetkisinin tanınması gerekiyor."

Sıkça Sorulan Sorular

TÜRK-SOFA2 araştırması kaç hastayı ve kaç ili kapsadı?

TÜRK-SOFA2 araştırması, Türkiye'nin 44 ilindeki 143 yoğun bakım ünitesinde tedavi gören 3 bin 368 hastayı kapsadı. Araştırma, TYBD Veribilimi Çalışma Grubu tarafından çok merkezli biçimde yürütüldü.

Yoğun bakım hastalarında sepsis görülme oranı nedir?

Araştırmaya göre yoğun bakım ünitelerinde tedavi gören hastaların yüzde 39'unda sepsis tespit edildi. Bu oran, yaklaşık her beş hastadan ikisinin sepsisli olduğuna işaret etmektedir.

Sepsisli hastalarda 30 günlük ölüm oranı ne kadar?

TÜRK-SOFA2 verilerine göre sepsis tanısı alan hastalarda 30 günlük ölüm oranı yüzde 50,5 olarak belirlendi. Sepsis bulunmayan hastalarda ise bu oran yüzde 24,5 düzeyinde kaldı.

Yoğun bakımlarda antibiyotik direnci ne düzeyde?

TYBD Başkanı Prof. Dr. Fethi Gül'ün aktardığına göre yoğun bakımlarda antibiyotik direnci yüzde 40 civarında seyrediyor. Araştırma verileri de çoklu ilaca dirençli mikroorganizmaların oranının yoğun bakım kaynaklı enfeksiyonlarda yüzde 38,3'e ulaştığını ortaya koydu.

Sepsisin alarm belirtileri nelerdir ve kimler risk altında?

Prof. Dr. Gül'e göre yüksek kalp hızı, bilinç durumunda değişiklik, uykuya eğilim, idrar çıkışında azalma, düşmeyen ateş, tansiyon düşüklüğü ve beslenme sorunları sepsis açısından alarm belirtisi olabilir. Yenidoğanlar, yaşlılar, kanser hastaları ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler öncelikli risk grubunu oluşturmaktadır.