MEB'den Türkiye Oyun Politika Belgesi: Teneffüs süreleri kısaltılmayacak, ulusal oyun envanteri kurulacak

Milli Eğitim Bakanlığı, çocukların oyun hakkını güvence altına almak, oyun kültürünü yaşatmak ve oyunu eğitimin ile sosyal hayatın doğal bir parçası hâline getirmek amacıyla hazırlanan "Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı"nı yayımladı. Belge kapsamında 6 hedef, 29 politika maddesi ve 90 eylem adımı belirlendi. Oyunun çocuğun temel hakkı, toplumun kültürel mirası ve öğrenmenin vazgeçilmez zemini olarak ele alındığı bu çerçeve, okul öncesinden ortaöğretime uzanan geniş bir yelpazede uygulamaya konulacak.

Belgenin Kapsamı ve Altı Temel Hedef

Belgede yer alan altı hedef şu şekilde sıralandı: oyun hakkını güvence altına almak, oyun kültürünü yaşatmak ve gelecek kuşaklara aktarmak, oyun yoluyla erdemli insan hedefine katkı sağlamak, oyunu eğitimin merkezine yerleştirmek, çocuklar için nitelikli, güvenli ve bilinçli bir dijital oyun iklimi geliştirmek ve paydaş sorumluluklarını belirlemek.

Belge, okul öncesinden ortaöğretime kadar tüm eğitim kademelerini ve okul dışındaki öğrenme ortamlarını kapsıyor. Bunun ötesinde "hayat boyu oyun" anlayışı doğrultusunda yetişkinler ve ileri yaş grupları da belgenin hedef kitlesi içinde yer alıyor. Çocuklar, aileler, öğretmenler, okul yöneticileri, yerel yönetimler, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları ise sürecin temel paydaşları olarak tanımlandı.

Belgenin hazırlanma sürecinde 2026-2027 Eğitim Öğretim Yılına İlişkin İş ve İşlemler Genelgesi'nde benimsenen "Maarifin Kalbinde Oyun" teması belirleyici oldu. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin bütüncül eğitim anlayışı bu politika çerçevesinin temelini oluşturuyor.

Teneffüs Süreleri Korunacak, Oyun Alanları Dönüştürülecek

Belgenin en dikkat çeken maddelerinden biri teneffüs sürelerine ilişkin güvence. Buna göre teneffüs ve doğal oyun için ayrılan süreler kısaltılmayacak; teneffüs, çocuğun bütüncül gelişimini destekleyen bir öğrenme zamanı olarak değerlendirilecek. Oyun için ayrılan zaman ve mekân, korunması gereken bir kamusal kaynak olarak tanımlandı. Mevcut teneffüs uygulamaları çocuğun oyun ve dinlenme hakkı gözetilerek yeniden değerlendirilecek; ihtiyaç duyulması hâlinde mevzuat düzenlemesi önerileri de gündeme gelebilecek.

Okul bahçeleri ve oyun alanlarının güvenli, çok işlevli ve doğal ögeler barındıran mekânlara dönüştürülmesi de belgede öne çıkan başlıklardan biri. Oyun alanlarının tek bir oyun türüyle sınırlandırılmaması, farklı yaş gruplarının ihtiyaçlarına yanıt vermesi ve mümkün olduğunca doğal unsurlar içermesi hedefleniyor. Geleneksel oyun zemin çizgilerinin yanı sıra "konuşan duvarlar" ve etkileşimli fiziki düzenlemeler yaygınlaştırılacak; okul bahçelerinin çevre dostu ve sürdürülebilir alanlara dönüştürülmesine yönelik pilot uygulamalar da hayata geçirilecek.

Özel gereksinimli ve eğitime erişimi kısıtlı çocukların akranlarıyla birlikte oynayabileceği erişilebilir oyun alanlarına ilişkin standartlar belirlenecek. Çocukların oyun olanaklarını nitelik, nicelik ve erişilebilirlik açısından ölçmek amacıyla "Oyun Yeterliliği Değerlendirme Kılavuzu" hazırlanacak; bu kılavuz önce seçilen illerde pilot olarak uygulanacak, ardından ülke geneline yaygınlaştırılacak.

Ulusal Oyun Envanteri ve Kültürel Miras Çalışmaları

Geleneksel çocuk oyunlarının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla "Ulusal Oyun Envanteri" oluşturulacak. İl millî eğitim müdürlüklerinin koordinasyonuyla yürütülecek saha derlemeleri sonucunda hazırlanacak envanter, dijital bir platform üzerinden kamuya açık hâle getirilecek. UNESCO somut olmayan kültürel miras kapsamında değerlendirilebilecek oyunlar tespit edilerek başvuru dosyaları hazırlanacak.

Geleneksel çocuk oyunları şenlikleri ülke genelinde düzenli hâle getirilecek; oyun kültürünün yaşatılmasına yönelik basılı ve dijital içerikler üretilecek. Ders kitabı hazırlama kılavuzlarına oyunların kültürel taşıyıcılık rolüne ilişkin ölçütler eklenecek. Bunların yanı sıra Türk dünyasının ortak oyun envanterinin oluşturulmasına yönelik çalışmalar başlatılacak; "Türk Dünyası Çocuk Oyunları Şenliği" düzenli hâle getirilerek katılımcı ülke sayısının artırılması planlanıyor.

Dijital Oyun ve Yerli İçerik Desteği

Belge, dijital oyun alanında da kapsamlı bir çerçeve çiziyor. Çocukların yaş ve gelişim özelliklerine uygun dijital oyun içerikleri için ölçütler belirlenecek; sosyal etkileşimi ve birlikte oynamayı ön plana çıkaran eğitsel dijital oyunlar geliştirilecek. Geleneksel oyunlardan ve Türk kültürüne ait karakter, mekân, anlatı ile değerlerden beslenen yerli dijital oyun içeriklerinin üretilmesi de desteklenecek.

Ulusal oyun envanteri dijital oyun geliştiricilerinin kullanımına açılacak; geleneksel oyunlar temalı dijital oyun tasarım yarışmaları düzenlenecek. Fiziksel oyunun çocuğun üstün yararı doğrultusunda önceliklendirilmesi, dijital oyun deneyimlerinin ise dengeli ve gelişimsel açıdan uygun biçimde ele alınması belgenin temel ilkeleri arasında yer alıyor.

Öğretmenler, Aileler ve Yerel Yönetimler Sürece Dahil Edilecek

Öğretmenlerin oyun pedagojisine ilişkin yetkinliklerinin artırılması da belgenin öncelikleri arasında. Öğretim programlarında doğal oyun, rehberli oyun, eğitsel oyun ve oyunlaştırılmış öğrenme ayrı ayrı tanımlanarak her biri için süre ayrılacak. "Oyunsever öğretmen" anlayışı doğrultusunda mesleki gelişim programları hazırlanacak ve formatör öğretmenler yetiştirilecek. Yükseköğretim kurumlarıyla iş birliği yapılarak öğretmen yetiştirme lisans programlarında oyun pedagojisi içerikleri güçlendirilecek.

Ailelerin sürece katılımı için aile eğitimi programlarına oyun modülü eklenecek; okul-aile iş birliğiyle gerçekleştirilecek oyun etkinlikleri okul yıllık planlarına alınacak. Yerel yönetimlerle oyun alanlarının planlanması ve güvenli erişim konusunda iş birliği kurulacak. Mahalle ölçeğinde oyun sokaklarının hayata geçirilmesi ve çocuk dostu şehir anlayışıyla erişilebilir oyun alanları oluşturulması da hedefler arasında yer alıyor.

Tüm bu çalışmaların kurumlar arası koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla "Ulusal Oyun Koordinasyon Kurulu" kurulacak. Kurul yılda en az iki kez toplanacak ve yıllık değerlendirme raporu yayımlayacak; üniversiteler ile sivil toplum kuruluşlarının katılımına yönelik bir danışma kurulu da oluşturulacak. Belgede yer alan 90 eylem adımının 25'inin kısa vadede, 53'ünün orta vadede ve 12'sinin uzun vadede hayata geçirilmesi öngörülüyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı kaç hedef ve eylem adımı içeriyor?

Belge, 6 temel hedef, 29 politika maddesi ve 90 eylem adımından oluşuyor. Bu eylem adımlarının 25'inin kısa vadede, 53'ünün orta vadede ve 12'sinin uzun vadede hayata geçirilmesi planlanıyor.

Teneffüs süreleri bu belge kapsamında değişecek mi?

Hayır. Belgeye göre teneffüs ve doğal oyun için ayrılan süreler kısaltılmayacak. Teneffüs, çocuğun bütüncül gelişimini destekleyen bir öğrenme zamanı olarak tanımlandı ve oyun için ayrılan zaman ile mekân korunması gereken bir kamusal kaynak olarak ele alındı.

Ulusal Oyun Envanteri ne amaçla oluşturulacak?

Geleneksel çocuk oyunlarının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla oluşturulacak Ulusal Oyun Envanteri, il millî eğitim müdürlüklerinin koordinasyonuyla derlenerek dijital bir platform üzerinden kamuya açık hâle getirilecek. Envanter aynı zamanda dijital oyun geliştiricilerinin kullanımına da sunulacak.

Belge kimleri kapsıyor, yalnızca çocuklara mı yönelik?

Belge, okul öncesinden ortaöğretime kadar tüm eğitim kademelerini ve okul dışı öğrenme ortamlarını kapsıyor. "Hayat boyu oyun" anlayışı çerçevesinde yetişkinler ve ileri yaş grupları da belgenin hedef kitlesi içinde yer alıyor. Çocuklar, aileler, öğretmenler, okul yöneticileri, yerel yönetimler, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları ise temel paydaşlar olarak tanımlandı.

Ulusal Oyun Koordinasyon Kurulu nasıl çalışacak?

Oyuna yönelik çalışmaların kurumlar arası eş güdüm içinde yürütülmesi amacıyla kurulacak olan Ulusal Oyun Koordinasyon Kurulu, yılda en az iki kez toplanacak ve yıllık değerlendirme raporu yayımlayacak. Üniversiteler ile sivil toplum kuruluşlarının katılımına yönelik ayrı bir danışma kurulu da oluşturulacak.