Türkiye, AB'de Vize Muafiyeti İçin Kişisel Veri Mevzuatını Revize Ediyor

Avrupa Birliği'nden (AB) vize muafiyeti elde etmek amacıyla ağustos ayında bakanlıklar arasında çalışma başlatan Türkiye, bu süreçte ilk somut adımı kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuatta attı. Vize muafiyeti için karşılanması gereken son altı kriterden birini oluşturan bu alanda yeni bir yazım çalışması tamamlandı ve ardından AB Komisyonu ile teknik görüşme aşamasına geçildi. Türkiye'den ilgili bakanlıkların yetkilileri ile AB Komisyonu yetkilileri arasındaki görüşmelerin kısa sürede gerçekleştirilmesi öngörülüyor.

Yeni Stratejik Yaklaşımın İlk Adımı

Kişisel verilerin korunması mevzuatına yönelik çalışmalar, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın ağustos ayında kamuoyuyla paylaştığı yeni stratejik yaklaşım kapsamında yürütülüyor. Bu yaklaşım, vize muafiyetinin önündeki engellerin kaldırılmasını hedefliyor. Söz konusu adım, uzun yıllara yayılan bir hareketsizlik döneminin ardından atılan ilk somut girişim olarak öne çıkıyor.

AB'nin Mevcut Mevzuata İtirazları

AB Komisyonu, Türkiye'nin kişisel verilerin korunmasına ilişkin yasal çerçevesinin yeterli olmadığı görüşünü taşıyor. Brüksel, yıllardır Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun Avrupa standartlarına uygun hale getirilmesini ve ifade özgürlüğünü kısıtlamaksızın, orantılı ve ayrımcı olmayan bir biçimde uygulanması için gözden geçirilmesini talep ediyor.

Mevcut mevzuatın gizlilik güvenceleri, hukuki tutarlılık ve uygulama mekanizmaları açısından AB müktesebatıyla tam uyum içinde olmadığı ilgili raporlara da yansımış durumda. Özellikle kolluk birimlerinin dahil olduğu vakalarda şeffaflık, hesap verebilirlik ve kişisel veri haklarının gereği gibi uygulanması konusundaki ciddi eksiklikler Brüksel'in vurguladığı noktalar arasında yer alıyor. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun operasyonel çerçevesi de AB tarafından Avrupa standartlarıyla tam uyumlu bulunmuyor.

Tek Kriter Değil, Üç Kriteri Birden Etkiliyor

Kişisel verilere ilişkin kriter, yalnızca başlı başına bir şart olmakla kalmıyor; vize muafiyeti için gerekli diğer iki kriteri de doğrudan etkiliyor. Türkiye'nin henüz karşılamadığı altı kriter arasında yer alan Avrupa Polis Teşkilatı (Europol) ile operasyonel işbirliği anlaşmasının önündeki engellerden biri de kişisel verilere ilişkin mevzuatla doğrudan bağlantılı.

Europol ile veri değişimine yönelik bir anlaşmanın hâlâ imzalanmamış olmasının ardında Türkiye'nin kişisel verilerin korunması mevzuatının AB müktesebatıyla uyumsuzluğu önemli bir etken olarak gösteriliyor. AB yetkilileri, bu anlaşmanın yokluğunda terör şüphelilerine ve Türkiye açısından bilinen tehdit oluşturan diğer kişilere ait verilerin Europol'e aktarımının kısıtlı kaldığını vurguluyor. Öte yandan terörle mücadele mevzuatı kriteri de kişisel veri korumasıyla yakından ilişkili; AB ülkeleri ve ajanslarıyla polis ile adli işbirliği, uyumlu bir veri koruma kanununun bulunmaması nedeniyle sınırlı kalıyor.

AB'nin Tutumu: İhtiyatlı Bir İyimserlik

AB, vize muafiyeti meselesinde uzun süredir "bekleme" pozisyonunda. Adım atması gerekenin Türkiye olduğu ve kalan kriterler yerine getirilmeden süreçte herhangi bir ilerlemenin yaşanmayacağı, hem sözlü hem de yazılı olarak defalarca dile getirildi. Bununla birlikte, altı kriterden birini karşılamaya yönelik bu somut adım AB tarafından ihtiyatlı bir iyimserlikle karşılanıyor.

Türkiye'nin hamlesini değerlendiren bir AB yetkilisi, BBC Türkçe'ye şu açıklamayı yaptı: "Biz uzun süredir kriterlerin karşılanmasına yardımcı olmak amacıyla Türkiye'yle birlikte çalışmaya hazır olduğumuz mesajını veriyoruz. Uzun bir hareketsizlik döneminin ardından adım atılmaya başlanmasını olumlu buluyoruz." Teknik görüşmelerin, kritere ilişkin sürecin ilk adımlarından biri olarak değerlendirildiğini de belirten bir diğer AB yetkilisi ise görüşmelerde Türkiye'nin kriteri karşılamak için yaptığı ve yapmayı düşündüğü çalışmaların ele alınacağını, önerilen değişikliklerin AB beklentilerini karşılama potansiyelinin inceleneceğini ve bazı telkin ile yönlendirmelerin gündeme geleceğini ifade etti. Teknik görüşmeyi yenilerinin izlemesi öngörülüyor; ayrıca Türkiye'nin bazı konularda Brüksel'den esneklik talep etme ihtimalinin yüksek olduğu belirtiliyor.

13 Yıllık Süreç ve Karşılanmayan 6 Kriter

AB ile Türkiye arasındaki Vize Serbestisi Diyaloğu 16 Aralık 2013'te başlatıldı. Türkiye, sürecin ilk üç yılında 72 kriterin 65'ini karşıladı. 2018'de bir kriter daha tamamlanınca eksik kalan sayı 6'ya indi. O tarihten bu yana aradan 13 yıl geçmesine karşın bu altı kriter hâlâ yerine getirilmiş değil.

Türkiye'nin kendisinin de onay verdiği 72 kriterden karşılamadığı 6 tanesi şunlar: Terörle mücadele yasasında değişiklik yapılması; Europol ile Operasyonel İşbirliği Anlaşması'nın imzalanması ve uygulanması; Avrupa Konseyi bünyesindeki Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu'nun (GRECO) yolsuzlukla mücadele alanındaki önerilerinin hayata geçirilmesi; tüm AB üyeleriyle adli işbirliğinde bulunulması; Türkiye üzerinden düzensiz yollarla AB ülkelerine geçiş yapan kişilerin geri alınmasına ilişkin Geri Kabul Anlaşması'nın (GKA) tüm unsurlarıyla uygulanması; ve son olarak kişisel verilere yönelik yasal düzenlemelerin Avrupa standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye, vize muafiyeti için hangi alanda ilk somut adımı attı?

Türkiye, AB'de vize muafiyeti için gerekli son altı kriterden biri olan kişisel verilerin korunması mevzuatında yeni bir yazım çalışması tamamladı ve bu alanda AB Komisyonu ile teknik görüşme aşamasına geldi.

Kişisel veri kriteri neden bu kadar önemli?

Bu kriter, yalnızca başlı başına bir şart olmayıp Europol ile operasyonel işbirliği anlaşması ve terörle mücadele mevzuatı kriterlerini de doğrudan etkilediğinden, üç ayrı kriterin çözümüne katkı sağlama potansiyeli taşıyor.

AB, Türkiye'nin bu adımını nasıl değerlendiriyor?

AB, uzun bir hareketsizlik döneminin ardından atılan bu adımı ihtiyatlı bir iyimserlikle karşılıyor. Bir AB yetkilisi, kriterlerin karşılanması için Türkiye ile birlikte çalışmaya uzun süredir hazır olduklarını ve somut adım atılmasını olumlu bulduklarını belirtti.

Vize Serbestisi Diyaloğu ne zaman başladı ve süreç nasıl ilerledi?

AB ile Türkiye arasındaki Vize Serbestisi Diyaloğu 16 Aralık 2013'te başlatıldı. Türkiye ilk üç yılda 72 kriterin 65'ini, 2018'de bir kriter daha karşılayarak toplamda 66'sını tamamladı; ancak kalan 6 kriter 13 yıl geçmesine rağmen hâlâ yerine getirilmedi.

Teknik görüşmelerde neler ele alınacak?

Görüşmelerde Türkiye'nin kriteri karşılamak için yaptığı ve yapmayı planladığı çalışmalar değerlendirilecek, önerilen değişikliklerin AB beklentilerini karşılama potansiyeli incelenecek ve bazı telkin ile yönlendirmeler gündeme gelecek. Teknik görüşmeyi yenilerinin izlemesi öngörülüyor.